กระแสการท่องเที่ยวโลกที่หมุนเวียนสู่ความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ จังหวัดน่าน โดยเฉพาะในเขตพื้นที่พิเศษเมืองเก่าน่าน กำลังเดินหน้าแนวคิด “การอนุรักษ์” กับ “การสร้างรายได้” คือการสร้างความยั่งยืน โดยองค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท. น่าน) ได้สนับสนุนและผลักดันวิสาหกิจชุมชน 4 แห่งในพื้นที่เมืองเก่าน่าน เข้าสู่กระบวนการรับรองมาตรฐาน Green Production ของกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สะท้อนความมุ่งมั่นในการพลิกโฉมเศรษฐกิจฐานรากของชุมชนสู่ความยั่งยืนอย่างแท้จริง
ในพื้นที่เมืองเก่าน่าน ด้วยต้นทุนและศักยภาพด้านการท่องเที่ยวโดยชุมชน หรือ Community Based Tourism (CBT) ในปี 2569 อพท.น่าน ได้เดินหน้าผลักดันวิสาหกิจชุมชนทั้ง 4 แห่ง ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนบ้านโคมคำ ต.ม่วงตึ๊ด อ.ภูเพียง วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านเชียงราย ต.ดู่ใต้ อ.เมืองน่าน วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านซาวหลวง ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน และวิสาหกิจชุมชนจักสานบ้านต้าม ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน เข้ารับการรับรองมาตรฐานการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม (Green Production) จากกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งแต่ละชุมชนมีผลิตภัณฑ์คุณภาพและมีเอกลักษณ์
นายสุรชัย บุญก้ำ จ้าหน้าที่พัฒนาพื้นที่พิเศษ อพท.น่าน เปิดเผยว่า เกณฑ์มาตรฐาน Green Products ของกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อมนั้น ไม่ได้มุ่งเน้นแค่ตัวผลิตภัณฑ์ที่ออกมาสู่ตลาด แต่ครอบคลุมถึง “กระบวนการผลิตทั้งหมด” ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ซึ่งแบ่งเป็น 3 มิติหลัก ได้แก่ สภาพแวดล้อมสถานที่ผลิต ต้องมีความปลอดภัย มีการจัดเรียงวัสดุ หรือ วัตถุดิบอย่างเป็นระเบียบ ถูกวิธี กระบวนการจัดซื้อวัตถุดิบ ให้ความสำคัญกับวัตถุดิบในท้องถิ่นก่อน และหากต้องใช้สารเคมีหรือวัสดุอุตสาหกรรม ต้องเป็นผลิตภัณฑ์ที่ได้รับการรับรอง Green Label เพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และมาตรฐานและการรับรอง ซึ่งต้องจัดตั้งเป็นนิติบุคคลหรือวิสาหกิจชุมชนที่ได้รับมาตรฐานอย่างใดอย่างหนึ่ง เช่น มาตรฐานผลิตภัณฑ์ชุมชน หรือ OTOP มาแล้ว
อพท.น่าน เดินหน้าพัฒนาวิสาหกิจชุมชนในพื้นที่เมืองเก่าน่านสู่มาตรฐาน Green Products ของกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม โดยเริ่มจากการสำรวจและประเมิน 10 กลุ่ม คัดเลือกเหลือ 4 วิสาหกิจที่มีศักยภาพ ได้แก่ วิสาหกิจชุมชนบ้านโคมคำ ต.ม่วงตึ๊ด อ.ภูเพียง (โคมมะเต้าจากไม้ไผ่) วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านเชียงราย ต.ดู่ใต้ อ.เมืองน่าน (ผลิตภัณฑ์แปรรูปจากเศษผ้าตาโก้งและตุ๊กตาหมีลายผ้าตาโก้ง) วิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านซาวหลวง ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน (ผ้าทอมือย้อมสีธรรมชาติ) และวิสาหกิจชุมชนจักสานบ้านต้าม ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน (ผลิตภัณฑ์จักสานไม้ไผ่) โดยทั้ง 4 กลุ่มนี้ผ่านการอบรมและประเมินศักยภาพเบื้องต้นเรียบร้อยแล้ว และขณะนี้อยู่ในขั้นตอนการพัฒนาตามเกณฑ์อย่างเป็นระบบ
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านโคมคำ ต.ม่วงตึ๊ด อ.ภูเพียง ผู้ผลิตโคมไฟจากไม้ไผ่และกระดาษสีสันสวยงาม ซึ่งเป็นสินค้าหัตถกรรมที่โดดเด่นของน่าน กำลังพัฒนากระบวนการผลิตให้เข้าสู่มาตรฐาน Green Products โดยเน้นการจัดการวัตถุดิบธรรมชาติ การจัดเก็บไม้ไผ่อย่างถูกวิธี และการใช้สีย้อมที่ได้รับการรับรอง Green Label
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านเชียงราย ต.ดู่ใต้ อ.เมืองน่าน กลุ่มทอผ้าตาโก้งที่ต่อยอดสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ใหม่อย่างผลิตภัณฑ์แปรรูปจากเศษผ้าตาโก้งและตุ๊กตาหมีลายผ้าตาโก้ง เป็นกลุ่มที่มีความต้องการใบรับรอง Green Products สูงมาก เพราะกลุ่มลูกค้าเป้าหมายในตลาดระดับคุณภาพและต้องการสินค้าที่ผ่านการรับรองด้านสิ่งแวดล้อมและความปลอดภัย ซึ่งจะช่วยยกระดับมูลค่าผลิตภัณฑ์ในตลาดที่ยั่งยืน ( Sustainable ) ได้อย่างชัดเจน
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนกลุ่มทอผ้าบ้านซาวหลวง ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน กลุ่มทอผ้าที่มีชื่อเสียงระดับประเทศ อยู่ระหว่างพัฒนาระบบการเก็บรักษาเส้นด้ายย้อมสีตามมาตรฐาน เพื่อรักษาคุณภาพและความเสถียรของสีในผ้าทอ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของการพัฒนาสู่ Green Products ที่ยั่งยืนและกลุ่มวิสาหกิจชุมชนจักสานบ้านต้าม ต.บ่อสวก อ.เมืองน่าน
กลุ่มจักสานไม้ไผ่ที่มีภูมิปัญญาท้องถิ่นสืบทอดมาอย่างยาวนาน กำลังพัฒนาระบบการจัดการสภาพแวดล้อมในการผลิตและการจัดซื้อวัตถุดิบจากแหล่งท้องถิ่นที่ยั่งยืน เพื่อเข้าสู่มาตรฐานการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยทั้ง 4 กลุ่มฯ สมัครใจเข้าร่วมกระบวนการพัฒนาด้วยตัวเอง สะท้อนให้เห็นว่าชุมชนพร้อมที่จะพัฒนาตัวเองเพื่อตอบโจทย์ตลาดยุคใหม่ที่ให้ความสำคัญกับความยั่งยืน และ อพท.น่าน มีแผนขยายผลไปยังกลุ่มวิสาหกิจชุมชนอื่นๆ เพิ่มเติมในอนาคตด้วย
องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (อพท.น่าน) เป็นหน่วยงานพี่เลี้ยงที่สนับสนุนองค์ความรู้ ให้กับผู้ประกอบการชุมชน ในการปรับเปลี่ยนกระบวนการผลิต โดยเน้น 3 มิติหลัก ได้แก่ นวัตกรรมจากธรรมชาติ ที่นำวัตถุดิบท้องถิ่นมาสร้างมูลค่าเพิ่ม กระบวนการผลิตสะอาด ที่ลดการใช้สารเคมีและเพิ่มการใช้วัสดุย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ และ มาตรฐานระดับสากล ที่สอดคล้องกับแนวทางเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ สาขาหัตถกรรมและศิลปะพื้นบ้าน จากองค์การยูเนสโก เพื่อเปิดประตูสู่ตลาดระดับนานาชาติเชื่อมต่อกับเครือข่ายเมืองสร้างสรรค์ และดึงดูดนักท่องเที่ยวคุณภาพที่มีจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อมจากทั่วโลก
ทั้งนี้จะส่งผลให้เกิดการสร้างงาน สร้างอาชีพและรายได้หมุนเวียนให้กับชุมชนได้อย่างยั่งยืน ที่ผ่านมาได้ดำเนินการอบรมให้ความรู้เรื่องมาตรฐานการผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ทั้งเรื่องหลักเกณฑ์และองค์ประกอบของมาตรฐาน Green Production ถอดประสบการณ์ คุณค่าและความสำเร็จ การผลิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และการเตรียมความพร้อมของผู้ประกอบการในการเข้ารับการประเมิน ทั้งนี้เพื่อยกระดับผู้ประกอบการธุรกิจท่องเที่ยวในจังหวัดน่านเข้าสู่มาตรฐานระดับ
