ผลไม้พื้นถิ่นที่เคยปลูกไว้เพียงหลังบ้านของชาวอุทัยธานี วันนี้กลายเป็นต้นทุนสร้างรายได้ให้คนทั้งชุมชน เมื่อชาวบ้านหมู่ที่ 3 บ้านขุนจัด ตำบลดอนกลอย อำเภอหนองขาหย่าง จังหวัดอุทัยธานี รวมตัวกันจัดตั้ง กลุ่มวิสาหกิจชุมชนหอมสะแกกรัง มีสมาชิก 15 คน นำ “ส้มซ่า” ผลไม้ตระกูลส้มโบราณ ที่มีจุดเด่นอยู่ที่เปลือกผิวหนาขรุขระตะปุ่มตะป่ำคล้ายมะกรูด เนื้อในรสเปรี้ยวอมหวานฉ่ำน้ำ และกลิ่นหอมซ่าเป็นเอกลักษณ์ มาแปรรูปเพิ่มมูลค่า สร้างอาชีพและรายได้ให้คนในชุมชนอย่างยั่งยืน
จากผิวส้มสู่น้ำมันหอมระเหย จุดเด่นของกระบวนการแปรรูปอยู่ที่การนำ “ผิวส้มซ่า” มาสกัดเป็นน้ำมันหอมระเหย ซึ่งอุดมด้วยสารสำคัญอย่าง “ลิโมนีน” โดยกลุ่มวิสาหกิจฯ เริ่มต้นจากการรับซื้อส้มซ่าจากเกษตรกรในชุมชน นำมาทำความสะอาด ปอกเฉพาะเปลือก แล้วผ่านกระบวนการกลั่นด้วยเครื่องสกัดเฉพาะทาง จนได้น้ำมันหอมระเหยคุณภาพที่นำไปต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ได้หลากหลายรูปแบบ
ปัจจุบันกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหอมสะแกกรังพัฒนาสินค้าออกมาแล้ว 5 ชนิด ได้แก่ น้ำมันหอมระเหยส้มซ่า 100% ใช้สูดดมเพื่อความผ่อนคลาย หรือหยดตามผิวกายและวางในห้องนอน อโรม่า เฟรช (Aroma Fresh) ผลิตภัณฑ์พกพาสำหรับสูดดม ช่วยให้รู้สึกสดชื่น บรรเทาอาการวิงเวียนศีรษะและเมารถเมาเรือ สเปรย์กันยุงส้มซ่า
จากผิวส้มซ่าหมักแอลกอฮอล์ราว 2 สัปดาห์ กรองแล้วผสมการบูรกับน้ำมันหอมระเหย ใช้ฉีดพ่นหรือทาตามตัว ช่วยไล่ยุงและลดกลิ่นอับ ส้มซ่ากะปิหวาน เครื่องจิ้มผลไม้จากกะปิกุ้งคุณภาพดีผสมผิวส้มซ่า รสชาติเปรี้ยวหอมกลมกล่อม แยมผิวส้ม (Marmalade) ผลิตจากผิวส้มซ่า ทานคู่กับขนมปังหรือเครื่องดื่มได้อร่อย
ด้านการตลาด กลุ่มวิสาหกิจชุมชนหอมสะแกกรังนำผลิตภัณฑ์ออกบูธจำหน่ายในงานต่าง ๆ ทั้งในจังหวัดอุทัยธานีและกรุงเทพมหานคร พร้อมเปิดช่องทางจำหน่ายผ่านเพจเฟซบุ๊ก “หอมสะแกกรัง” นอกจากนี้ยังผลักดันให้ชุมชนกลายเป็น แหล่งท่องเที่ยวเชิงสุขภาพ เปิดรับนักท่องเที่ยวทั้งแบบกลุ่มและครอบครัวเข้ามาเรียนรู้และสัมผัสวิถีชีวิตชุมชนอย่างต่อเนื่อง
ส้มซ่าถือเป็นผลไม้พื้นถิ่นและผลไม้อัตลักษณ์ของจังหวัดอุทัยธานี นิยมปลูกตามสวนหลังบ้าน กระจายอยู่ใน 8 อำเภอ มีพื้นที่ปลูกรวมประมาณ 194 ไร่ เกษตรกร 1,267 ราย เริ่มให้ผลผลิตตั้งแต่เดือนมิถุนายน และมีผลผลิตต่อเนื่องประมาณ 6 เดือน
น.ส.มธุรส หุ่นหล่อ ประธานกลุ่มวิสาหกิจชุมชนหอมสะแกกรัง อำเภอหนองขาหย่าง จังหวัดอุทัยธานี เปิดเผยว่า ส้มซ่าอุทัยธานีมีการพัฒนาสายพันธุ์จนผลมีขนาดใหญ่ขึ้น แต่ยังคงเอกลักษณ์ด้านความหอมไว้อย่างครบถ้วน จึงนำผิวส้มซ่ามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่าง ๆ เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างรายได้ให้ครัวเรือนในชุมชน
“ส่วนเนื้อส้มซ่าที่เหลือจากการปอกผิว ยังสามารถนำไปคั้นเป็นน้ำส้มซ่าไว้ดื่ม หรือใช้เป็นส่วนผสมในการประกอบอาหารแทนมะนาวหรือน้ำมะขามเปียก ให้รสเปรี้ยวอมหวานกลมกล่อม พร้อมกลิ่นหอมเฉพาะตัวที่หาไม่ได้จากผลไม้ชนิดอื่น” น.ส.มธุรส กล่าว
จากผลไม้ธรรมดาหลังบ้าน สู่ผลิตภัณฑ์หลากหลายที่ต่อยอดทั้งด้านสุขภาพและความงาม พร้อมเปิดประตูต้อนรับนักท่องเที่ยว “ส้มซ่า” จึงไม่ใช่แค่ผลไม้พื้นถิ่นอีกต่อไป แต่กลายเป็นเครื่องมือสร้างเศรษฐกิจชุมชนอย่างยั่งยืนของชาวบ้านขุนจัด จังหวัดอุทัยธานี
ทั้งนี้ นักท่องเที่ยวท่านใด สนใจที่จะลิ้มลองรสชาด ซี๊ดซาส ส้มซ่าคั้นสดๆใหม่ๆ สามารถหาซื้อได้ที่ ตลาดสดเทศบาลเมืองอุทัยธานี หรือที่ยอดเขาสะแกกรัง ต.อุทัยใหม่ อ.เมือง จ. อุทัยธานี
.
