เชื่อว่าอีกหลายๆคน อาจไม่รู้จัก “ส้มแขก” ถ้าใครอยู่แถวปักษ์ใต้ เคยได้ลิ้มรสส้มแขกกันมาตั้งแต่เด็ก เนื่องจากแถว 3 จังหวัดชายแดนใต้ นิยมนำมาปรุงมาอาหารจำพวกแกงส้ม แกงเหลือง ใส่ในผัดสะตอเปรี้ยวหวาน หรือนำไปต้มส้มปลา ต้องยกให้เป็นผลไม้ชั้นเลิศเมื่อนำมาปรุงอาหาร อย่างต้มส้มใส่ใบชะมวง หากใส่ส้มแขกรสชาติจะกลมกล่อมชวนชิม
เนื่องจากผลส้มแขก มีรสเปรี้ยวถึงใจใช้แทน น้ำส้ม มะนาวได้ชั้นดี แต่หารู้ไม่ว่า “ส้มแขก” ยังเป็นผลไม้สารพัดประโยชน์ สามารถนำมาแปรรูปอาหารได้หลากหลาย ทั้งทำแช่อิ่ม ทำน้ำส้มแขก ส้มแขกกวน ปัจจุบันได้พัฒนานำมาเป็นผลไม้อบแห้ง ใช้อม สร้างความชุ่มคอ แก้ไข ลดเสมหะได้เป็นอย่างดี อีกทั้ง ยังนำมาแปรรูป สร้างเป็นผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดผิวกายได้ บางแห่งนำผลมาทาน เพื่อลดน้ำหนัก
ปัจจุบันชาวบ้านรวมตัวกันแปรรูปส้มแขก แถวชายแดนใต้ยังมีอยู่หลายแห่ง ตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านทรายขาว อ.โคกโพธิ์ จ.ปัตตานี, วิสาหกิจชุมชน ต.ตาชี อ.ยะหา จ.ยะลา, อ.สะบ้าย้อย จ.สงขลา และอีกมากมาย ซึ่งต้นส้มแขกที่ยมขึ้นตามป่าชุ่มชื้น ริมภูเขาบ้าง หรือชาวบ้านนำมาปลูกตามสวน เพื่อเก็บผลมาตากแห้ง นำมาจำหน่ายใช้ปรุงอาหารใต้
ไม่แปลกใจ “ส้มแขก” ถือว่าเป็นสมุนไพรอีกประเภทหนึ่ง ที่มาจากภูมิปัญญาท้องถิ่นนำมาใช้เป็นประโยชน์ทางการแพทย์แผนไทยและดูแลสุขภาพ ปัจจุบันทางองค์การเภสัชฯ นำมาวิจัยผลิตเป็นวิตตามินซีอีกด้วย
