เมื่อวันที่ ๑๒ กุมภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๖๘ ที่ บริเวณลานหน้าพระธาตุ บ้านปราสาท ตำบลปราสาท อำเภอห้วยทับทัน จังหวัดศรีสะเกษ นายอนุพงศ์ สุขสมนิตย์ ผู้ว่าราชการจังหวัดศรีสะเกษ เดินทางมาเป็นประธานลั่นฆ้องเปิดงานสืบสานตำนานพันปีประเพณีไหว้พระธาตุฯ โดยมี นายตระการ ชาลี นอภ.ห้วยทับทัน และ นายอาสพลธ์ สรรณ์ไตรภพ ส.สศรีสะเกษเขต 8 ร่วมลั่นฆ้องดังกึกก้องสนั่นทั่วบริเวณงาน โดยมี นายขยามร บุญเต็ม นายกองค์การบริหารส่วนตำบลปราสาท กล่าวรายงานว่า พระธาตุหรือปราสาทบ้านปราสาพ เป็นองค์ปราสาทสามยอด ตั้งอยู่บนฐานศิลาแลงสี่เหงื่อม ล้อมรอบตัวยกำแพงเก้าชื่อก่อตัวยศิลาแลง
สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นราวพุทศศารรษ ที่ ๑๖ ในสมัยพระเจ้าสุริยวรมันที่ ๑ ปราสาทบ้านปราสาทเป็นโบราณสถาน ที่มีความสำคัญ ในทางพระพุทธศาสนา ชาวตำบลปราสาทและพุทธศาสนิกชนทั่วไปเชื่อว่า ปราสาท ๓ องค์นี้ เป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง เมื่อปี พ.ศ.๒๕๕๕๑ กรมศิลปากร ได้มาทำการขุดสำรวจบริเวณปราสาทและหลุมขุดค้น บริเวณด้านหลังองค์ปราสาท ในการขุดสำรวจได้พบหลักฐานทางโบราณคดีมากมาย
เช่น เทวรูป กำไลสำริด ลูกปะคำสีส้ม กระสุนสุนดินปืน เม็ดพลอย โครงการกระดูกนุษย์โบราณ ที่มีอายุ ราว ๑,๕๐๐ – ๓,๐๐๐ ปี ก่อนสมัยประวัติศาสตร์ที่มีความลึก ๗ เมตร และทับหลังจำนวน ๔ ชิ้น ได้แก่ ๑. ทับหลังบุคลทรงโคนนทิ ๒. ทับหลังหน้ากาลคล้ายท่อนพวงมาลัย ทับหลังนารายณ์บรรทมสินธิ์ ๔. ทับหลังกวนเกษียรสมุทร
โดยเฉพาะทับหลังกวนเกษียรสมุทร ที่ขุดพบที่นี่ จะเหมือนกับกับหลังการนเกษีธรร ที่โคปุระ ชั้นที่ ๓ ขอมชาพร วิหารคือจะมีการนะครักโล่งน้ำอยู่แบบหลังค่า จาการศัการศึกษา และสำรวจของกรมศิลปากร จะไม่ปรากฏพบทับหลังลักษณะนี้ในที่ใดมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นใน ประเทศไทย ประเทศกัมพูชา ประเทศลาว แต่ได้มาพบที่ปราสาทแห่งนี้.
เสนาะ วรรักษ์/รายงาน
