“เชียงใหม่” ถือว่าเป็นอีกจังหวัดหนึ่ง ที่มีความเจริญรุ่งเรืองทางศาสนามานับแต่อดีตกาล ส่งผลให้มีการสร้างวัดวา อารามเกิดขึ้นมากมาย และเป็นจังหวัดที่มีวัดมากที่สุดของเมืองไทย ซึ่งยังมีอีกหลายๆวัดที่อยู่ในแต่ละอำเภอ กำลังรอการบูรณะ เนื่องจากบางวัดมีประวัติศาสตร์ที่จารึกไว้อย่างน่าศึกษา
อย่าง “วัดพระธาตุทุ่งตูม” หรือวัดทุ่งตูม ซึ่งในอดีตชื่อเดิมคือ “วัดอัมพวนาราม” ตั้งอยู่ในอำเภอสันป่าตอง จังหวัดเชียงใหม่ ถือว่าเป็นวัดเก่าแก่ ตามตำนานพระเจ้าเลียบโลกเคยกล่าวไว้ว่า พระสัมมาสัมพุทธเจ้าได้เสด็จมาจนถึงป่า อัมพวนาราม (ป่ามะม่วง) ซึ่งเป็นหมู่บ้านชาวลั้วะ และได้ประทานเส้นเกศา 2 เส้น มอบให้แก่สองพี่น้องลั๊วะ ส่วนลั้วะผู้พี่ได้นำเกศาไปประดิษฐานไว้ที่เมือง “เจราภูมิ” หรือเมืองลำพูนในปัจจุบัน ส่วนทางด้านลั้วะผู้น้อง ได้นำมาประดิษฐานพระเกศา ไว้ที่วัดอัมพวนารามแห่งนี้
เมื่อยุคสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชได้ทรงสร้างเจดีย์ 84,000 แห่ง ได้ทรงนำเอาพระธาตุซี่โครงด้านซ้ายมารวมเข้าไว้กับพระเกศาธาตุประดิษฐานวัดพระธาตุทุ่งตูมแห่งนี้ ต่อมาสมัยพระนางจามเทวี ได้ทรงสร้างพระสถูปเจดีย์ครอบพระธาตุองค์เดิมไว้ พร้อมทั้งสถาปนาเป็นวัดหลวง
สมัยพระราชครูอุตมะ พระสังฆราช พ.ศ.2125 (จ.ศ.944) ได้มาสร้างเจดีย์ครอบองค์เดิมไว้และสร้าง วิหารหลังใหม่หันหน้าไปทางทิศเหนือ เมื่อช่วง 2129 ต่อมาสมัยพระเจ้าอินทวโรรสสุริยวงษ์ (พ.ศ. 2444-2452) เจ้าผู้ครองเมืององค์ที่8 ได้ทำการบูรณะปฎิสังขรณ์ วัดพระธาตุทุ่งตูมอีกครั้ง
ในสมัยครูบาเจ้าศรีวิชัย (พ.ศ. 2469-2478) ได้ทำการบูรณะและสร้างเสนาสนะในวัดทุ่งตูม โดยได้มีการก่อพระเจดีย์ครอบองค์เดิมไว้ภายใน และก่อสร้างวิหาร ศาลาบาตรรอบสี่ด้าน กุฎิไฟ บ่อน้ำ 1บ่อ อยู่นอกพุทธาวาสทิศตะวันตก อุโบสถและบ่อน้ำ อีก 1 บ่อ ตั้งอยู่นอกเขตพุทธาวาสทิศตะวันออก และปลูกมะม่วงไว้เป็นสัญลักษณ์ จำนวนเงินที่สร้างพระธาตุจำนวนทั้งสิ้น 11,607 รูเปีย เมื่อเสร็จแล้วได้ทำการฉลองเป็นงานใหญ่ในปี 2478
ต่อมาในปี พ.ศ. 2491 ครูบาบุญศรี ลูกศิษย์ครูบาเจ้าศรีวิชัย ได้มีการบูรณะวิหารโดยคงสภาพเดิมไว้ พร้อมกันนั้นได้สร้างพระประธาน บนฐานสิงห์มีผ้าทิพย์ห้อยด้านหน้า ลักษณะพระพุทธรูปแบบพระเจ้าเก้าตื้อ วัดสวนดอก เชียงใหม่ และในปีพ.ศ. 2503 ครูบาอินถา วัดสันคอกช้าง ได้มีการลาดซีเมนต์ที่พื้นลานประทักษิณ พร้อมยกฉัตรพระธาตุทุ่งตูมใหม่ จัดประเพณีสรงน้ำพระธาตุ จัดขึ้นเดือน 9 หรือขึ้น 15 ค่ำ เดือน 9 เหนือ
ปัจจุบันพระอธิการเดชา จิรสีโล เจ้าอาวาสวัดพระธาตุทุ่งตูม กล่าวว่า เป็นวัดที่เก่าแก่อีกแห่งที่จารึกไว้ตามประวัติศาสตร์ของเชียงใหม่ ปัจจุบันกำลังเร่งบูรณะวัดและองค์พระธาตุ ซึ่งหน่วยงานรัฐได้เข้ามาดูแลและขึ้นทะเบียนเรียบร้อยแล้ว เพื่อสนับสนุนงบประมาณไว้บูรณะในระดับหนึ่ง พร้อมด้วยพุทศาสนิกชนและผู้มีจิตศรัทธา
อยากเชิญชวน ผู้มีจิตศรัทธามาร่วมทำบุญ บูรณะพระธาตุและวัดเก่าแก่แห่งนี้ที่อ.สันป่าตอง เพื่อให้อยู่คู่แผ่นดินล้านนา รุ่งเรืองตลอดไป
