“ผักตบชวา” มักถูกมองว่าเป็นวัชพืชร้ายในแหล่งน้ำ สร้างปัญหาให้กับการเดินเรือ และระบบการระบายน้ำ แต่รู้หรือไม่ว่า พืชชนิดนี้มีศักยภาพในการช่วยลดโลกร้อน และสามารถนำมาแปรรูปทำรายได้ให้กับชุมชนมหาศาล
ผักตบชวาช่วยดูดซับคาร์บอนไดออกไซด์ ,ลดก๊าซเรือนกระจก บำบัดน้ำเสีย ,ดูดซับสารพิษ โลหะหนัก และสารเคมี ช่วยบำบัดน้ำเสียกรองตะกอน
ประโยชน์คุณค่าทางอาหาร ผักตบชวามีใยอาหารสูง มีวิตามินและแร่ธาตุหลายชนิด เช่น วิตามิน A, C และแร่ธาตุต่างๆ เช่น แคลเซียม ฟอสฟอรัส แมกนีเซียม
จากประโยชน์ดังกล่าวจึงทำให้ชุมชน ชาวบ้านที่อยู่ริมน้ำที่มีผักตบชวา จากก่อนหน้านี้มองว่า เป็นปัญหามาตลอด ก็เกิดไอเดียน่าจะนำมาแปรรูปให้เกิดประโยชน์และทำรายได้ให้กับชุมชน เพราะเป็นวัตถุดิบที่ได้มาฟรี ไม่ต้องลงทุนปลูก เพียงแต่ลงแรงในการเก็บเกี่ยวขึ้นมาก็พอ
จึงมีหลาย ๆ ชุมชนต่างพยามคิดค้นหาวิธีในการแปรรูปให้เกิดประโยชน์และสร้างรายได้
กลุ่มวิสาหกิจชุมชนทอผ้าบ้านหนองเครือบุญ ตำบลหนองแวง อำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นกลุ่มแรก ๆ ที่นำเส้นใยผักตบชวามาทอผ้า เมื่อ ปี พ.ศ. 2538 โดยตั้งเป็นกลุ่มวิสาหกิจชุมชนทอผ้าขาวม้า
ต่อมาก็ได้นำมาพัฒนาเป็นพัฒนาเป็นผ้าประเภทอื่น ๆ เช่น ผ้าผืน เสื้อผ้า กระเป๋า และเครื่องประดับต่างๆ จนผลิตภัณฑ์เหล่านี้ได้รับความนิยมจากทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ และเป็นสินค้าที่โดดเด่นในศูนย์ศิลปาชีพบางไทรในปัจจุบัน
อีกกลุ่มแปรรูปผักตบชวาบ้านคลองมะขามเทศ กลุ่มนี้ตั้งอยู่ในตำบลคลองมะขามเทศ อำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา นำผักตบชวามาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น ปุ๋ยหมัก อาหารสัตว์ กระดาษ และวัสดุก่อสร้างผลิตภัณฑ์ของกลุ่มนี้ได้รับการรับรองจากมาตรฐาน มผช. และได้รับความนิยมจากทั้งในและต่างประเทศ
วิสาหกิจชุมชนแปรรูปผักตบชวาบ้านบางกุ้ง อำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา เป็นวิสาหกิจอีกชุมชนหนึ่ง แปรรูปผักตบชวามาเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น กระจาด ตะกร้า หมวก และของตกแต่งบ้าน กลุ่มนี้เริ่มก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2563 โดยได้รับการสนับสนุนจากสำนักงานพัฒนาชุมชนจังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผลิตภัณฑ์ของกลุ่มนี้ได้รับการออกแบบอย่างสวยงาม และได้รับความนิยมจากนักท่องเที่ยวเป็นอย่างมาก
ผลิตภัณฑ์ผักตบชวาบ้านเกาะลูกมอญ ตั้งอยู่ในตำบลน้ำซึม อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี เป็นชุมชนที่ขึ้นชื่อเรื่องการแปรรูปผักตบชวาให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์ที่สวยงามและมี ปัจจุบัน ผลิตภัณฑ์ผักตบชวาบ้านเกาะลูกมอญ มีหลากหลายรูปแบบ เช่น กระเป๋าตะกร้า หมวก ที่รองแก้ว แจกัน โคมไฟ ของตกแต่งบ้าน
จุดเด่นของผลิตภัณฑ์ผักตบชวาบ้านเกาะลูกมอญ นักท่องเที่ยวสามารถเดินทางไปเยือนชุมชนบ้านเกาะลูกมอญเพื่อชมการสาธิตการแปรรูปผักตบชวา และเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ได้โดยตรง ทางชุมชนมีบริการจัดเวิร์คช็อปสอนการสานผักตบชวา
และเมื่อเร็วๆ นี้ ชาวบ้านตำบลหนองน้ำใส อำเภอภาชี จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ปิ้งไอเดีย แตกไลน์จากวัสดุเครื่องใช้ทั่วไป นำมาทำเป็นอาหาร โดยแปรรูปเป็น “บะหมี่หยกชวา” และกำลังเป็นที่สนใจของนักท่องเที่ยวเป็นอย่างมาก
นับเป็นการพัฒนาอีกก้าวของการแปรรูป “ผักตบชวา” วันนี้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่า “วัชพืชไร้ค่า” ก็สามารถทำเงิน และอนาคตสามารถต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ประเภทอื่น ๆ สร้างรายได้อีกมากมาย
