คุณยายสวย นวลสีดา อายุ 83 ปี ชาวบ้านหัวหนอง ตำบลบัวใหญ่ อำเภอบัวใหญ่ จังหวัดนครราชสีมา ได้ปรับเปลี่ยนพื้นที่นาข้าว จำนวน 2 งาน หันมาปลูกกระจับ พืชทางเลือกตัวใหม่ สร้างรายได้ทดแทนการปลูกข้าว เพราะกระจับราคาค่อนข้างดีและใช้ระยะเวลาเพาะปลูก ประมาณ 4 เดือนเท่านั้น ก็สาสามารถเก็บผลผลิตขายได้ ส่วนต้นพันธุ์ซื้อมาจากตลาดเพียงแค่ไม่กี่ต้น หลังจากนั้น นำมาปลูก ต้นกระจับก็ขยายพันธุ์เองอย่างรวดเร็ว เพราะสามารถเติบโตได้ดีในที่ที่มีน้ำท่วมขัง
คุณยายสวย บอกว่า กระจับ หรือ กระจับเขาควาย เป็นพืชน้ำล้มลุก ชอบน้ำนิ่ง มักขึ้นในพื้นที่น้ำขัง ลักษณะภายนอกเป็นกอลอยน้ำ มีรากหยั่งดินลึกและมีไหล ใบมีรูปร่างคล้ายสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูน หรือ รูปพัด ขอบใบแหลม เรียงรอบลำต้นเวียนเป็นเกลียวถี่ ๆ ใบอีกส่วนหนึ่งอยู่ในน้ำ เป็นเส้นฝอย ๆ คล้ายราก มีผลหรือฝักเจริญอยู่ใต้น้ำ ฝักอ่อนสีม่วงอมแดง ฝักแก่มีสีดำ
ส่วนที่เป็นเขาโค้ง 2 ข้าง เจริญมาจากกลีบเลี้ยง เปลือกหนาแข็งงอโค้งคล้ายเขาควาย มีสีดำขนาดใหญ่ เมื่อกะเทาะเปลือกนอกที่แข็งออก จะได้เนื้อในสีขาว มีแป้งมาก ข้างในมีเมล็ดกระจับสีขาวอยู่ 1 เมล็ด เป็นพืชโตเร็ว ทนแล้ง ทนน้ำท่วมขังได้ดี จึงปลูกได้ไม่ยาก ปลูกอย่างน้อย 4 เดือนก็สามารถเก็บผลผลิตมากิน หรือขายสร้างรายได้ ซึ่งคุณยายสวย ฯ จะเก็บมาใส่ถุงขาย ถุงละ 20 บาท สร้างรายได้ ได้วันละละประมาณ 200-300 บาท ทำให้มีรายได้เสริมเข้าสู่ครัวเรือนได้เป็นอย่างดี .
โดย…ประสิทธิ์ ตั้งประเสริฐ / นครราชสีมา
