สำนักงานส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (สสว.) และ สภาอุตสาหกรรมท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย (สทท.) ภายใต้โครงการ SME Restart ปีงบประมาณ 2566 ให้ความสำคัญ พร้อมผลักดันการสร้างต้นแบบกลุ่มธุรกิจท่องเที่ยวและชุมชนท่องเที่ยว เชื่อมโยงระหว่างกลุ่มธุรกิจท่องเที่ยว 5 สาขาอาชีพ อาทิ โรงแรมและที่พัก บริการพาหนะขนส่งทางน้ำและบก ร้านอาหาร ธุรกิจนำเที่ยว และมัคคุเทศก์ เน้นศักยภาพ ความพร้อมของชุมชนท่องเที่ยว 20 ชุมชนต้นแบบ ที่มีความโดดเด่นด้วย อัตลักษณ์ วิถีชีวิต เอกลักษณ์เฉพาะถิ่น สะท้อนเป็นเสน่ห์ดึงดูดนักท่องเที่ยวตามบริบทของชุมชน เพื่อสร้าง “ประสบการณ์”
ในความทรงจำของนักท่องเที่ยว ผ่านการสื่อสาร “เรื่องราว” ที่น่าสนใจและมีพลังชุมชนท่องเที่ยวเชียงแสน จ.เชียงราย สะท้อนวิถีชีวิตและความเชื่อแบบล้านนา ผ่านกิจกรรมการทำ “สะเปา” ที่มีเรื่องราวสอดแทรก และนำไปลอยในแม่น้ำโขง พร้อมกับการชมนั่งรถรางวิวรอบเมืองเชียงแสน ชุมชนท่องเที่ยวบ้านไร่กองขิง จ.เชียงใหม่ ชุมชนที่มีการใช้ชีวิตแบบพอเพียง เรียบง่ายและใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการดูแลสุขภาพแบบฉบับชุมชน กับการ “ย่ำข่าง” พร้อมอาหารพื้นถิ่นรสชาติลงตัว ชุมชนบ้านศาลาบัวบก จ.ลำปาง หมู่บ้านเซรามิกต่อยอดกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวกับการทำสปาเท้าสมุนไพรด้วยเม็ดเซรามิก ผ่อนคลายและดีต่อสุขภาพ และต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ ลูกประคบธัญพืชเซรามิกเพื่อเป็นของฝาก ชุมชนท่าชัย – ศรีสัชนาลัย จ.สุโชทัย โดดเด่นด้วยเสน่ห์เมืองที่มีประวัติศาสตร์ยาวนาน ผ้าทอมือลายเฉพาะ เครื่องทอง-เงินโบราณ นักท่องเที่ยวได้เรียนรู้เทคนิคลงยาสี คือ สีแดง สีเขียว และสีน้ำเงิน
ชุมชนเมืองเก่าสุโขทัย จ.สุโขทัย อัตลักษณ์ กิจกรรม “การเขียนลายสังคโลก” ลวดลายแบบดั้งเดิมในสมัยสุโขทัย เช่น รูปปลา กงจักร ดอกไม้ เป็นต้น ที่สร้างสรรค์ลายเส้น สี และการลงมือวาดได้ด้วยตนเอง ชุมชนบ้านผารังหมี จ.พิษณุโลก สัมผัสวิถีชีวิตเรียบง่ายและใกล้ชิดธรรมชาติของชุมชนชาวอีสานที่อพยพมาตั้งถิ่นฐาน ทั้งการทอผ้า ทอเสื่อ และการทำนา ปลูกข้าว พร้อมจำหน่ายแบบครบวงจร ชุมชนโคกเมือง จ.บุรีรัมย์ ชุมชนที่มีปราสาทเมืองต่ำเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ และขึ้นชื่อกับเมนู “กุ้งจ่อมสมุนไพร” เมนูอาหารแสนอร่อย และการทอเสื่อกกยกลาย “ปราสาทเมืองต่ำ”
จากภูมิปัญญาของคนในชุมชน ชุมชนบ้านปะอาว จ.อุบลราชธานี หนึ่งเดียวในไทยกับการผลิตเครื่องทองเหลือง ด้วยวิธี “การหล่อแบบสูญขี้ผึ้ง” เพื่อทำเป็นเครื่องมือเครื่องใช้ต่าง ๆ ในครัวเรือน เช่น กระดิ่ง ขัน ระฆัง ภูมิปัญหาที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่นชุมชนบ้านเชียงแหว จ.อุดรธานี ชุมชนที่มีแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ บึงหนองหาญ ทะเลบัวแดง ชุมชนต่อยอดภูมิปัญญา รังสรรค์กิจกรรมสำหรับท่องเที่ยว ไม่ว่าจะเป็นเมนู เมี่ยงบัวแดง ชาบัวแดง การมัดย้อมสีบัวแดง ชุมชนเมืองเก่าเพชรบุรี จ.เพชรบุรี ชุมชนริมน้ำแม่น้ำเพชรบุรี ที่โดดเด่นด้านวัฒนธรรม กิจกรรมศิลปะตอกกระดาษเมืองเพชร ลายหนังใหญ่ และ อาหารขึ้นชื่อเมืองเพชร “ข้าวแช่”
ชุมชนถ้ำรงค์ (ไร่สะท้อน) จ.เพชรบุรี แหล่งเรียนรู้ภูมิปัญญาตาลโตนด เมื่อ 1 ต้นตาลสู่การแปรรูปที่โดดเด่น ทั้ง น้ำตาลสด ขนมตาล แกงคั่วหัวตาล รวมถึง การจักสานใบตาล ชุมชนตะเคียนเตี้ย จ.ชลบุรี ชุมชนผืนสุดท้ายในภาคตะวันออก ที่ส่วนใหญ่ทำสวนมะพร้าว คงไว้ซึ่งวิถีชีวิต พร้อมต่อยอดสู่กิจกรรมที่สอดคล้องทั้ง อาหาร เครื่องดื่ม การปั่นจักรยาน การย้อมสีจากกะลามะพร้าว ชุมชนบ้านน้ำเชี่ยว จ.ตราด ชุมชน 2 ศาสนา 3 วัฒนธรรม วิถีชีวิตที่ควบคู่กับผืนป่าชายเลนขนาดใหญ่ รังสรรค์กิจกรรมเพื่อการอนุรักษ์และสืบทอดทั้งการปล่อยปูม้า ปลูกป่า นั่งเรือลอดอุโมงค์ป่าโกงกาง สานหงอบน้ำเชี่ยว
ชุมชนบางน้ำผึ้ง จ.สมุทรปราการ สืบทอดวิถีชีวิตร่วมกันระหว่างคนไทย ชาวมอญ และชาวจีน กับความเฉพาะของพื้นที่ “กระเพาะหมู” สำหรับการปั่นจักรยานเรียนรู้วิถีชีวิตริมแม่น้ำเจ้าพระยาและเส้นทางศึกษาธรรมชาติชุมชนบางโรง จ.ภูเก็ต ชุมชนที่มีวิถีชีวิตด้านการเกษตร ทั้งการปลูกยาง สับปะรด มะพร้าว การจัดกิจกรรมให้นักท่องเที่ยวมีส่วนร่วม ลงมือทำ เพื่อให้เข้าใจวิถีชุมชน เช่น การทำสบู่สับปะรด การทำขนมพื้นบ้าน การกรีดยาง ชุมชนบ้านสามช่องเหนือ จ.พังงา ชุมชนที่อยู่บนเกาะ เป็นหมู่บ้านชาวประมง ล้อมรอบด้วยน้ำทะเล พร้อมกิจกรรมสนุกสานไปกับการทำผ้ามัดย้อม การทำพวงกุญแจเรือหัวโทง และลิ้มรสอาหารทะเลสดๆ
ชุมชนบ้านแหลมสัก จ.กระบี่ เอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของการอยู่ร่วมกันของคน 3 เชื้อชาติ ทั้งไทยพุทธ มุสลิม และชาวไทยเชื้อสายจีน โดดเด่นด้วยเส้นทางท่องเที่ยวทางทะเล วิถีชีวิตชาวประมง การเพ้นท์ผ้าบาติก ชุมชนคีรีวง จ.นครศรีธรรมราช ชุมชนมีวิถีชีวิตแบบชาวสวนที่ทำสวนผลไม้ผสมผสานเรียกว่า “สวนสมรม” ชุมชนซึ่งอยู่ในพื้นที่ของป่าต้นน้ำ มีลำธารไหลผ่านหมู่บ้าน ที่สามารถให้นักท่องเที่ยวลงเล่นน้ำได้ทั้งปี ชุมชนเมืองเก่าสงขลา จ.สงขลา ชุมชนเมืองเก่าที่มีชีวิตชีวา กับถนนสำคัญ 3 สาย คือ ถนนนครนอก ถนนนครใน และถนนนางงาม เต็มไปด้วยสถาปัตยกรรมและวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่า ชุมชนบ้านทรายขาว จ.ปัตตานี ชุมชนที่อยู่ใกล้กับอุทยานแห่งชาติน้ำตกทรายขาว สร้างประสบการณ์แปลกใหม่กับการนั่ง “รถจิ๊ปโบราณ” เที่ยวชมภายในชุมชน และการรับประทานเมนูพื้นถิ่นที่รสชาติไม่เหมือนใคร
