ที่ศูนย์การเรียนรู้โคก หนอง นา อารยเกษตร หรือ “สวนเจ้าจอม” พื้นที่หมู่ที่ 6 ตำบลนาโต๊ะหมิง อำเภอเมือง จังหวัดตรัง นายสุเทพ หรือ ต้น พลฤทธิ์ อายุ 57 ปี เจ้าของสวน ได้ปรับพื้นที่นาปลูกข้าวเดิม มาทำเป็นบ่อกระจับเขาควาย ขนาดความยาว 10 เมตร กว้าง 5 เมตร ลึกประมาณ 50-60 เซนติเมตร พร้อมต้อนรับผู้สนใจท่องเที่ยวและศึกษาดูงาน เยี่ยมชมแปลงกระจับ และทดลองลงเก็บกระจับร่วมกันด้วยตัวเองภายในบ่อ
ถือเป็นประสบการณ์ใหม่ในการเรียนรู้การเก็บกระจับจากแหล่งปลูกจริง โดยวิธีเลือกผลผลิตที่เก็บ จะดูจากลักษณะสีของเปลือกที่เปลี่ยนจากม่วงแดงเข้มจนถึงดำ และมีเปลือกแข็ง จะเป็นกระจับแก่พร้อมเก็บเกี่ยว ทำให้ได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวและผู้ศึกษาดูงานจำนวนมาก เนื่องจากนากระจับ หรือการได้เก็บกระจับเอง ถือเป็นประสบการณ์ใหม่ ที่หาลองได้ยากในพื้นที่ภาคใต้
สำหรับ “กระจับ” หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า “กระจับเขาควาย” เนื่องจากผลมีลักษณะเด่นคือมีเขายื่นออกมาคล้ายเขาควาย เป็นพืชน้ำที่สามารถปลูกและให้ผลผลิตได้ดีทั้งในแหล่งน้ำตื้นและน้ำลึก
นายสุเทพ หรือ ต้น พลฤทธิ์ เจ้าของศูนย์การเรียนรู้โคก หนอง นา อารยเกษตร หรือ “สวนเจ้าจอม” พื้นที่หมู่ที่ 6 ตำบลนาโต๊ะหมิง อำเภอเมือง จังหวัดตรัง บอกว่า เดิมพื้นที่แห่งนี้ใช้ปลูกข้าว แต่ประสบปัญหานกมากินจนไม่เหลือผลผลิต จึงเริ่มมองหาพืชชนิดอื่นที่ปลูกง่าย และสามารถสร้างรายได้ จนกระทั่งมีโอกาสซื้อพันธุ์กระจับจากรถเร่จำนวน 20 ต้น มาทดลองปลูกและขยายพันธุ์เรื่อยมา จนปัจจุบันมีมากถึง 3,000-4,000 ต้นเต็มพื้นที่ ซึ่งกระจับที่ปลูกมีทั้งพันธุ์เขายาวและเขาสั้น แตกต่างกันที่รูปทรง โดยเลี้ยงแบบธรรมชาติ ไม่ใช้ปุ๋ยหรือสารเคมี
“กระจับที่ปลูกจะให้ผลผลิตเป็นพวง ลักษณะเป็นผลไม้ที่มีรูปร่างคล้ายเขาควาย ออกต่อเนื่อง เก็บเกี่ยวได้เป็นระยะ เก็บได้ทุกๆ 8-10 วัน โดยกระจับ 1 กอ สามารถเก็บเกี่ยวได้ประมาณ 5-6 ครั้ง ส่วนราคาจำหน่ายกระจับสดอยู่ที่กิโลกรัมละ 70 บาท หากต้มสุกใช้เวลาประมาณ 20 นาที จะขายในราคา 3 ขีด 20 บาท กระจับเขาควายมีรสชาติมัน หากกินสดจะออกหวานคล้ายมันแกว และมีสรรพคุณทางยา จึงเป็นที่ต้องการของตลาด ปัจจุบันมีลูกค้าสั่งจองล่วงหน้า ทั้งในพื้นที่และรถพุ่มพวงที่แวะมารับซื้อถึงสวน รวมทั้งยังมีผู้ที่สนใจเข้ามาศึกษาดูงาน เนื่องจากกระจับไม่ใช่พืชที่พบเห็นกันบ่อยนัก โดยยังได้ใช้พื้นที่บ่อร่วมเลี้ยงปลาดุก หอยโข่ง และหอยขมอีกด้วย”
ภายหลังจากเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้ว จะนำกระจับไปต้มจนเปลือกเปลี่ยนเป็นสีดำสนิท พร้อมบริโภค
